Abstract
Mazkur maqolada ko‘chirma gaplarning (direct speech/quoted clauses) polikomponentli qo‘shma gaplar tarkibida qo‘llanish mexanizmi, ularning sintaktik ierarxiyadagi o‘rni, semantik yuklamasi hamda stilistik funksiyalari keng qamrovda tahlil etiladi. Tadqiqot materiali sifatida zamonaviy ingliz badiiy adabiyotidan olingan ko‘p komponentli sintaktik konstruksiyalar asos qilib olindi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, ko‘chirma gaplar vaqt, sabab, natija, shart hamda izohlovchi ergash gaplar bilan murakkab sintaktik munosabatlarga kirishib, polikomponentli tuzilmaning asosiy kommunikativ markazi sifatida namoyon bo‘ladi. Shu bilan birga, ular diskursning dinamik rivojini ta’minlovchi, emotsional-ekspressivlikni kuchaytiruvchi hamda personaj nutqini individuallashtiruvchi muhim lingvistik vosita sifatida xizmat qiladi. Tayanch so‘zlar: polikomponentli qo‘shma gap, ko‘chirma gap, muallif nutqi, sintaktik ierarxiya, diskurs, stilistika, pragmatika.References
1. Abdullaev A.B. (1978). Hozirgi o‘zbek adabiy tilda ko‘chirma gapli konstruksiyalar. Toshkent, «Fan».
2. Abduraxmonov G‘. va boshq. (1979) Hozirgi o‘zbek adabiy tili (Sintaksis). Toshkent, «O‘qituvchi».
3. Azizov O. va boshq. (1986). O‘zbek va rus tillarining qiyosiy grammatikasi (Fonetika, leksika, morfologiya va sintaksis). Toshkent, O‘qituvchi.
4. Кодухов В.И. (1997). Прямая и косвенная речь в современном русском языке. Ленинград.
5. Halliday M.A.K, Matthiessen Christian M.I.M. (2004). An introduction to functional grammar. Third edition. London, Hodder Arnold.
6. Thomas Hestbæk Andersen and Alexandra Emilie Møller Holsting. (2018). Clause complexing in systemic functional lingustics – towards an alternative description. Andersen and Holsting Functional Linguistics. 5:10. https://doi.org/10.1186/s40554-018-0059-7
7. Hua Yu. (2003). To Live. Anchor Books, a Division of Random House, Inc., New York. Translated from Chinese by Michael Berry.
8. Османов У.Ю, Муталибов А.Ш. (2018) Лингвистические предпосылки обучения косвенной речи в английском языке//Известия Дагестанского государственного педагогического университета. Психолого-педагогические науки.
2018. T. 12. № 2. с.82-87.
9. Hoshimov G.M, Latibjonov A.A. (2022). Polycomponential composite sentences and problems of taxonomy of their structural-semantic types. ―Tilshunoslikdagi zamonaviy yo‘nalishlar: muammo va yechimlar‖. Andijon, Xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari. 122-132.
10. Latibjonov A.A, Xoshimov M.G. (2022). Turli tizimli tillarda polikomponentli qo’shma gaplarning konseptual-semantik va struktural-semantik jihatlari qiyosiy tadqiqining ayrim muammolari.―Umumiy va antroposentrik tilshunoslik hamda lingvoadabiyotshunoslikning dolzarb muammolari. Andijon, Xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari. 226-233.