Abstract
Mazkur maqolada sinxron sun’iy intellekt asosidagi tarjima tizimlarida ingliz va o‘zbek tillari o‘rtasidagi semantik-sintaktik asimmetriya hamda lingvopragmatik xususiyatlar meta-makon materiallari asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida real vaqt rejimida ishlovchi AI-tarjima tizimlarining matnni qayta ishlash mexanizmlari, semantik moslik darajasi, sintaktik transformatsiyalar va pragmatik ma’no uzatilishidagi muammolar o‘rganildi. Ingliz tilining analitik tabiatga egaligi va o‘zbek tilining agglutinativ xususiyatlari tarjima jarayonida strukturaviy nomutanosibliklarni yuzaga keltirishi aniqlandi. Shuningdek, meta-makon kommunikatsiyalarida kontekst, diskurs, emotsional bo‘yoqdorlik va madaniy birliklarning avtomatik tarjimada yetarli darajada aks etmasligi kuzatildi. Tadqiqot natijalari sinxron AI-tarjima tizimlarini takomillashtirish, o‘zbek tili korpuslarini boyitish va pragmatik modellashtirish algoritmlarini rivojlantirish zarurligini ko‘rsatadi.References
1. Speech and Language Processing Jurafsky D., Martin J. H. Speech and Language Processing: An Introduction to Natural Language Processing, Computational Linguistics, and Speech Recognition. 3rd ed. draft. Stanford University, 2023.
2. Neural Machine Translation Koehn P. Neural Machine Translation. Cambridge: Cambridge University Press, 2020.
3. Machine Translation Poibeau T. Machine Translation. Cambridge, Massachusetts: MIT Press, 2022.
4. Computational Linguistics Eisenstein J. Introduction to Natural Language Processing. Cambridge, Massachusetts: MIT Press, 2023.
5. Pragmatics Yule G. Pragmatics. Oxford: Oxford University Press, 2020 reprint edition.
6. The Cambridge Handbook of Translation Malmkjær K. (ed.). The Cambridge Handbook of Translation. Cambridge: Cambridge University Press, 2022.
7. Transformer neural network Vaswani A., Shazeer N., Parmar N. et al. “Attention Is All You Need.” Advances in Neural Information Processing Systems, 2020 reprint edition.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 Ashurali Eshkeldi o'g'li Jumayev (Author)