Abstract
Ushbu maqolada ingliz va o‘zbek adabiyotida toponimlarning badiiy- estetik, lingvokulturologik va milliy dunyoqarashni ifodalovchi semantik vazifalari qiyosiy jihatdan tadqiq etiladi. Toponimlar adabiy matnda faqat geografik obyekt nomi sifatida emas, balki xalqning tarixiy xotirasi, etnomadaniy tajribasi, hududiy mansublik hissi, ijtimoiy ong, qadriyatlar tizimi va milliy mentalitetini mujassamlashtiruvchi ramziy birlik sifatida namoyon bo‘ladi. Ingliz adabiyotida London, Wessex, Yorkshire, moor, Thames, Canterbury, Avon kabi toponimik birliklar tarixiy qatlam, ijtimoiy tabaqalanish, industrial sivilizatsiya, protestant etikasi, imperiya xotirasi va shaxsiy erkinlik g‘oyalari bilan bog‘liq poetik makon yaratadi. O‘zbek adabiyotida esa Samarqand, Buxoro, Toshkent, Marg‘ilon, Qo‘qon, Farg‘ona, Turkiston, Zarafshon, Amudaryo, Orol, Qashqadaryo kabi toponimlar milliy o‘zlik, tarixiy vorislik, ma’naviy qadriyat, vatanparvarlik, mahalla va yurt tushunchalari bilan uzviy bog‘liq holda ishlatiladi. Maqolada toponimlarning badiiy matndagi nominativ, lokativ, tarixiy-assotsiativ, ramziy, ideologik, emotsional-ekspressiv va intertekstual vazifalari aniqlanadi. Tadqiqot natijalari ingliz va o‘zbek adabiyotida toponimlarning milliy dunyoqarashni ifodalash mexanizmlari umumiy jihatdan o‘xshash bo‘lsa-da, ularning semantik markazi turlicha shakllanishini ko‘rsatadi: ingliz adabiyotida makon ko‘pincha ijtimoiy sinf, tarixiy modernizatsiya va individual tajriba bilan bog‘lansa, o‘zbek adabiyotida toponimlar ko‘proq tarixiy xotira, ajdodlar merosi, muqaddas yurt, jamoaviy ong va ma’naviy mansublik tushunchalarini faollashtiradi.References
1. Room A. Placenames of the World: Origins and Meanings of the Names for 6,600 Countries, Cities, Territories, Natural Features and Historic Sites. London: McFarland,
2. Nicolaisen W. F. H. Scottish Place-Names: Their Study and Significance. Edinburgh: John Donald Publishers, 2001.
3. Dickens Ch. Bleak House. London: Penguin Classics, 2003.
4. Hardy Th. The Return of the Native. London: Penguin Classics, 1999.
5. Qorayev S. O‘zbekiston viloyatlari toponimlari. Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi, 2005.
6. Qodiriy A. O‘tkan kunlar. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2019.
7. Hough C. ed. The Oxford Handbook of Names and Naming. Oxford: Oxford University Press, 2016.
8. Chaucer G. The Canterbury Tales. Oxford: Oxford University Press, 2008.
9. Brontë E. Wuthering Heights. London: Penguin Classics, 2003.
10. Bobur Z. M. Boburnoma. Toshkent: Sharq, 2002.
11. Wordsworth W. Selected Poems. Oxford: Oxford University Press, 2010.
12. Stewart G. R. Names on the Land: A Historical Account of Place-Naming in the United States. New York: New York Review Books, 2008.
13. Kadmon N. Toponymy: The Lore, Laws and Language of Geographical Names. New York: Vantage Press, 2000.
14. Begmatov E. O‘zbek tili antroponimikasi. Toshkent: Fan, 2013.
15. Nafasov T. O‘zbek onomastikasi masalalari. Toshkent: Fan, 2010.
16. Lotman Yu. M. The Structure of the Artistic Text. Ann Arbor: University of Michigan Press, 1977.
17. Eco U. The Role of the Reader: Explorations in the Semiotics of Texts. Bloomington: Indiana University Press, 1979.
18. Navoiy A. Xamsa. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2016.
19. Oybek. Navoiy. Toshkent: Sharq, 2015.
20. Oripov A. Tanlangan asarlar. Toshkent: Sharq, 2016.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 Shahlo Sayfiyeva (Author)