O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING ILM-FANGA ASOSLANGAN KORXONALARINI RIVOJLANTIRISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGI

Abstract

Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida ilm-fanga asoslangan korxonalarni rivojlantirishning iqtisodiy samaradorligi milliy innovatsion tizim, sanoat modernizatsiyasi, texnologik yangilanish, intellektual mulk, startaplar, texnoparklar, ilmiy ishlanmalarni tijoratlashtirish va xususiy sektorning ilmiy-tadqiqot faoliyatidagi ishtiroki nuqtayi nazaridan tadqiq etiladi. Mavzuning dolzarbligi shundaki, xomashyo, arzon mehnat va oddiy ishlab chiqarish omillariga tayanadigan iqtisodiy model uzoq muddatda yuqori qo‘shilgan qiymat, eksport raqobatbardoshligi va barqaror bandlikni kafolatlay olmaydi; aksincha, zamonaviy iqtisodiyotda korxonaning iqtisodiy quvvati uning ilmiy bilimni mahsulot, texnologiya, xizmat, patent, dasturiy yechim va boshqaruv innovatsiyasiga aylantira olish qobiliyati bilan belgilanadi. O‘zbekiston sharoitida ilm-fanga asoslangan korxona deganda faqat laboratoriya yoki ilmiy institut yonida faoliyat yurituvchi tashkilot emas, balki ishlab chiqarish jarayonida ilmiy-tadqiqot natijalaridan, tajriba-konstruktorlik ishlanmalaridan, raqamli texnologiyalardan, muhandislik hisob-kitoblaridan, yangi materiallardan, texnologik reglamentlardan, intellektual mulk obyektlaridan va innovatsion boshqaruv mexanizmlaridan muntazam foydalanadigan iqtisodiy subyekt tushuniladi. O‘zbekiston Respublikasining “Innovatsion faoliyat to‘g‘risida”gi qonunida innovatsion faoliyat yangi ishlanmalarni tashkil etish hamda ishlab chiqarish sohasida ularning o‘tkazilishi va amalga oshirilishini ta’minlash bo‘yicha faoliyat sifatida talqin qilinadi, bu esa ilmiy natijani iqtisodiy qiymatga aylantirish jarayonining huquqiy asosini belgilaydi . Maqolada ilm-fanga asoslangan korxonalarning iqtisodiy samaradorligi ishlab chiqarish tannarxining kamayishi, mehnat unumdorligining ortishi, import o‘rnini bosish, eksport salohiyatining kengayishi, yangi ish o‘rinlari yaratilishi, texnologik mustaqillikning kuchayishi, korxona daromadining diversifikatsiyalanishi va hududiy innovatsion faollikning oshishi orqali baholanadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekiston iqtisodiyotining kelgusi bosqichida ilm-fanga asoslangan korxonalarni rivojlantirish alohida tarmoq siyosati emas, balki sanoat, ta’lim, ilm-fan, investitsiya, eksport, bandlik va raqamli transformatsiyani birlashtiruvchi kompleks iqtisodiy mexanizm sifatida qaralishi zarur. Aks holda, ilmiy ishlanmalar amaliyotga joriy qilinmasdan qoladi, korxonalar esa past texnologiyali ishlab chiqarish siklida cheklanib qoladi.