AMUDARYO QUYI OQIMI VA GIDROMORF EKOTIZIMLARDA MAYDA KEMIRUVCHILAR (MERIONES TAMARISCINUS, MERIONES MERIDIANUS) POPULYATSIYALARINING EKOLOGIK MOSLASHUV XUSUSIYATLARI
PDF

Keywords

Amudaryo deltasi
gidromorf ekotizim
mayda kemiruvchilar
populyatsiya
adaptatsion strategiyalar
ekologik moslanish
antropogen omillar
bioxilma- xillik
Meriones tamariscinus
Meriones meridianus.

How to Cite

AMUDARYO QUYI OQIMI VA GIDROMORF EKOTIZIMLARDA MAYDA KEMIRUVCHILAR (MERIONES TAMARISCINUS, MERIONES MERIDIANUS) POPULYATSIYALARINING EKOLOGIK MOSLASHUV XUSUSIYATLARI. (2026). Qo‘qon DPI. Ilmiy Xabarlar Jurnali, 8(5), 1245-1256. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i05.162

Abstract

Amudaryoning quyi oqimi hamda gidromorf ekotizimlarda uchraydigan mayda kemiruvchilar populyatsiyalarining adaptatsion strategiyalari va ekologik moslanish mexanizmlari o‘rganildi. Tadqiqot jarayonida hududning tabiiy-iqlim sharoiti, tuproq va o‘simlik qoplami, oziqa resurslari hamda antropogen omillarning kemiruvchilar soniga ta’siri tahlil qilindi. Kuzatishlar natijasida qopqonga tushgan kemiruvchilarning 60 % ini yarim kun qumsichqoni tashkil etgani aniqlandi. Shuningdek, qo‘shoyoq – 26 %, yulg‘un qum sichqoni – 10 % va uy sichqoni – 4 % ni tashkil etdi. Ayrim biotoplarda katta qum sichqonining zichligi 1 gektarga 7–8 individ, sariq yumronqoziqniki 4–5 individ hamda ingichka barmoqli qo‘shoyoqniki 2–3 individga teng bo‘ldi. Tadqiqot natijalari mayda kemiruvchilarning gidromorf ekotizimlarga moslashuvi ularning ekologik plastiklik xususiyatlari, populyatsion barqarorligi va tashqi muhit omillariga chidamliligi bilan bevosita bog‘liq ekanligini ko‘rsatdi. Olingan ma’lumotlar hudud bioxilma-xilligini saqlash va kemiruvchilar ekologiyasini baholashda muhim ilmiy ahamiyatga ega.
PDF

References

Асенов Г.А., Мамбетуллаева С.М. Анализ влияния комплекса факторов на динамику численности большой песчанки в Каракалпакских Кызылкумах // Вестник ККО АН РУз.- Нукус, 1999. - № 1. - С. 29.

1. Асенов Г.А., Шаниязов У.Б., Кудияров Т., Алланиязов Н.П., Бекбергенова З.О. Аральский кризис и его влияние на численность большой песчанки на возвышенности Бельтау в Северо-западных Кызылкумах // Материалы Междун. науч.-прак. Конфер.- Алматы, 2009.- С. 34-36.

2. Бигон М., Харпер Дж., Таунсенд К. Экология. Особи, популяции, сообщества. М.: Мир, 1989. -Т. 2.- 278 с.

3. Большаков В.Н., Данилов Н.Н. Устойчивость тундровых экосистем в условиях Севера Сибири // проблемы рационального природопользования и контроля качества природной среды Севера Сибири. Якутск,

1979. С. 66.

5. Громов В.С., Чабовский А.В., Парамонов Д.В., Павлов А.Н. Сезонная динамика демографической и пространственной структуры поселений тамарисковой песчанки (Meriones tamariscinus) на юге Калмыкии. Зоол. Ж.1996. 75(3). c.428.

6. Ивантер Э.В. Популяционная экология мелких млекопитающих Таежного Северо-Запада.- М., Наука.- 1975.-246 с.

7. Карасева Е.В., Телицина А.Ю. Методы изучения грызунов в полевых условиях: Учеты численности и мечение.- М.: Наука, 1996.- 228 с.

8. Мамбетуллаева С.М., Тлегенов М. Т., Динамика численности и популяционные показатели мелких млекопитающих в низовьях дельты Амударьи// Финландия FARS International Journal of edication social science humanities №12 (15.12.) 2023.с. 115

9. Петров А.Н. Мелкие млекопитающие (Insectivora, Rodentia) трансформированных и ненарушенных территорий восточноевропейских тундр. – Санкт-Петербург: Наука, 2007. – 177 с.

10. Реймов Р.Р. Грызуны Южного Приаралья (систематика, экология и хозяйственное значение). – Ташкент,1987. – 128 с.

11. Реймов Р.Р. Формирование природных комплексов Южного Приаралья. Териофауна и ее динамика //Вестник ККО АН РУз.– Нукус.– 1997.– №3.– 60–65 с.

12. Реймов А.Р., Реймов Р.Р. Терионаселение Южного Приаралья и сохранение его биоразнообразия // Вестник ККО АН РУз.– Нукус.– 1997.– №5.– 19–23 с.

13. Тлегенов М.Т., Экологические особенности популяции meriones tamariscinus в низовьях Амударьи Медж. Журн. Россия -2022.- Universum химия и биология №3-1 (93)с. 7-11.

14. Тлегенов М.Т., Популяционные показатели мелких млекопитающих в низовьях дельты Амударьи «Российская наука в современном мире» XXXVI Международная научно-практическая конференция 28 февраля 2021 Научно-издательский центр «Актуальность.РФ» СБОРНИК СТАТЕЙ. Moscow – 2021 с. 27-29

15. Тлегенов М.Т., Оценка биотопической приуроченности популяций грызунов в низовьях Амударьи Научно-технический прогресс и инновационные технологии Сборник статей по итогам Международной научно-практической конференции 29 декабря 2021 г. Стерлитамак, Российская Федерация Агентство международных исследований Agency of international research 2021.

16. Тлегенов М.Т., Оценка обилия населения мелких млекопитающих трансформированных территорий в низовьях Амударьи АСПИРАНТ И СОИСКАТЕЛЬ Учредители: ООО "Издательство "Спутник+" ISSN: 1608-9014

17. Тлегенов М.Т., К вопросу изучения экологии популяций симпатрических видов грызунов в низовьях Амударьи IX Республиканская научно-практическая конференция «Рациональное использование природных ресурсов Южного Приаралья» (Материалы республиканской научно-практической конференции). – Нукус, 2021. – 230 с. «Всемирному дню охраны окружающей среды»

18. Тлегенов М.Т., Экологическая характеристика популяции песчанки (merionestamariscinus) в низовьях Амударьи Advancesin Science and Environment, February16,2026., 21–24 doi:10.70728/envire. v02.i03.006Volume 02, Issue03ISSN:3060-5385.

19. Тлегенов М.Т., К вопросу изучения экологии популяций симпатрических видов грызунов в низовьях Амударьи IX Республиканская научно-практическая конференция «Рациональное использование природных ресурсов Южного Приаралья» (Материалы республиканской научно-практической конференции). – Нукус, 2021. – 230 с. «Всемирному дню охраны окружающей среды»

20. Шварц С.С. Экологические закономерности эволюции. – М.: Наука, 1980. – 288 с.

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Copyright (c) 2026 Marxabay Tolegenovich Tlegenov (Author)