Abstract
Mazkur maqolada Peganum harmala L. turining Navoiy viloyati hududidagi tabiiy resurs holati, ularning hududiy taqsimlanishi va zahira salohiyati kompleks botanik-ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, o‘simlikning xo‘jalik ahamiyatiga ega bo‘lgan umumiy zahira maydonlari 134 gektarni tashkil etib, yillik barqaror yig‘ib olish mumkin bo‘lgan biomassa hajmi 11,21 tonnaga tengligi aniqlandi. Hosildorlikning eng yuqori ko‘rsatkichlari Navoiy viloyati Nurota tumani Temirqovuq qishlog‘i hududida (475,2±28,05 kg/ga), eng past ko‘rsatkichlari esa Konimex tumani Oqtoshli hududida (142,9±6,80 kg/ga) qayd etildi. Klaster tahlili natijalariga ko‘ra, o‘simlik resurs ko‘rsatkichlari asosida tadqiqot hududlari uchta tipologik guruhga ajratildi. Korrelyatsion tahlil natijalari P. harmala hosildorligining hududlar bo‘yicha o‘zgarishiga dengiz sathidan balandlik (r = 0,80) va o‘rtacha havo harorati (r = 0,73) omillari kuchli ijobiy ta’sir ko‘rsatishini tasdiqladi. Ushbu qonuniyatlar o‘simlikning ekologik moslashuvchanligi, hayotiy shakli va biologik xususiyatlari bilan chambarchas bog‘liq ekanligi aniqlangan.References
1. Ходжиматов К.Х., Апрасиди Г.С., Кучми Н.П., Ходжиматов О.К. Инструкции по заготовке растительного сырья для лекарственного сбора ЛСХ-1. – Ташкент. 1996. – 20 с
2. Strategiia VOZ v oblasti narodnoi meditsiny na 2014–2023 gg. [WHO Traditional Medicine Strategy 2014–2023]. Hong Kong: WHO. Retrieved from https: //apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/92455/9789244506097_rus.pdf? sequence=11 [in Russian].
3. Tzvelev N. N., Probatova N. S.
2019. Rossiya o‘tlarining florasi. Moskva: KMK Ilmiy Nashriyoti. 646 b. [Rus tilida] (Цвелёв Н. Н., Пробатова Н. С.
2019. Злаки России. М.: Т-во науч. изд. КМК. 646 с.).
4. Karomatov, I.D., & Ismoilova, M.Z. (2018). Garmala obyknovennaia — perspektivnoe lekarstvennoe rastenie [Peganum harmala is a prospect medicinal plant]. Biologiia i integrativnaia meditsina — Biology and integrative medicine, 7; 27–50 [in Russian].
5. Pathan Aslam R, Vadnere Gautam P, Singhai Abhay K, Kulkarni Bharti U. Peganum harmala: A Phyto-pharmacological Review. Inventi Rapid: Planta Activa, 2012(4):1-2, 2012.
6. T. Zhao, Z. T. Wang, C. J. Branford-White, H. Xu, C. H. Wang. “Classification and differentiation of the genus Peganum indigenous to China based on chloroplast trnL-F and psbA-trnH sequences and seed coat morphology.” Plant Biology (Stuttgart, Germany), vol. 13, no. 6, pp. 940–947, 2011.
7. N. Aslam, A. A. Wani, I. A. Nawchoo, M. A. Bhat. “Distribution and medicinal importance of Peganum garmala—a review” International Journal of Advanced Research, vol. 2, 2014.
8. Ghazala Shaheen, Arslan Ashfaq, Tahira Shamim, Hafiz Muhammad Asif, Akhtar Ali, Sajid-ur- Rehman, Laila Sumreen. Abstract. Antioxidant, antimicrobial, phytochemical and FTIR analysis of peganum harmala (fruit) ethanolic extract from Cholistan desert. Dose-Response: An International Journal, 2022, 9; 20(3).
9. Bournine L, Bensalem S, Fatmi S, et al. Evaluation of the cytotoxic and cytostatic activities of alkaloid extracts from different parts of Peganum harmala L. (Zygophyllaceae). Eur J Integrat Med. 2017; 9:91-96.
10. Khan NA, Raina A, Wagay NA, Tantray YR. Distribution, status, pharmacological, and traditional importance of Peganum harmala L. Int J Adv Res Sci Eng. 2017;6(8):1887-1893.
11. Teymouri S, Rakhshandeh H, Baghdar HN, Yousefi M, Salari R. Analgesic herbal medicines in the treatment of knee osteoarthritis: A systematic review. Curr Rheumatol Rev. 2019;15(4):290-303
12. Шалпыков К.Т. Естественные запасы основных лекарственных растений северо-восточ ного Тянь-Шаня // Фундаментальные исследования. – 2014. – № 8-7. – С. 1600-1604; URL: https://fundamental-research.ru/ru/article/view?id=35260
13. П.С.Чиков«Лекарственные растения» Медицина Москва 2002 г
14. Дмитрук Л.Б., В.В. Ивановский Рациональное использование и охрана растительных ресурсов. Учебно-методический комплекс. Белоруссия, Витебск. 2013. – 82 c.
15. Негребов В.В. Ресурсоведение лекарственных растений. Учебно-методический комплекс. Воронеж. 2015. – 57 c.
16. Пупыкина К.А. и др. Ресурсоведение и стандартизация лекарственного растительного сырья. Учебное пособие. Уфа, 2019. –117 c.
17. Tardío J, Pardo-de-Santayana M.
2008. Cultural importance indices: A comparative analysis based on the useful wild plants of Southern Cantabria (Northern Spain)1. Econ Bot 62 (1): 24-39. DOI: 10.1007/s12231-007-9004-5.
18. Cut Nelly, Lia Fitriyana, Taraha Dilla Santi, Saudah Diversity of traditional vegetables and spices as local food security for the Gayo Tribe, Aceh, Indonesia // Biodiversitas. Volume 25, Number 12, December
2024. P: 4699-4711.
19. Масловский О.М., Сысой И.П, Бусько Е.Г. Методика оценки ресурсного потенциала видов хозяйственно полезных растений. Минск, 2023. 48 с.
20. Тожибаев К. Ш., Бешко Н. Ю., Попов В. А. Ботанико-географическое районирование Узбекистана // Ботанический журнал, 2016. – Т. 101, №10. – С. 1105–1132. 21.Тожибаев К. Ш., Бешко Н. Ю. Кадастр редких и эндемичных растений Джизакского и Навоийского вилоятов Республики Узбекистан // Биоразнообразие Узбекистана – мониторинг и использование. – Ташкент, 2007. – С. 200–208.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 N.X Abduraimov, S.Q Teshaboyev, O.T Mamatqosimov, B.J Mavlanov, A.L Allamurotov, A.V Maxmudov, O.S Abduraimov (Author)