Keywords
fosfogips
chiqindilarni qayta ishlash
energiya tejamkor texnologiya
fosfor kislotasi
ikkilamchi xomashyo
ekologik xavfsizlik
resurs tejamkorlik
sulfat kislota
qurilish materiallari.
How to Cite
Abstract
Mazkur maqolada fosfatli mineral o‘g‘itlar ishlab chiqarish jarayonida hosil bo‘ladigan asosiy texnogen chiqindilar, xususan fosfogips, kislotali oqova suvlar, ftorli gazlar, fosfat changlari va texnologik shlamlarni qayta ishlashda energiya tejamkor texnologiyalarni qo‘llashning ilmiy-texnologik asoslari tahlil qilindi. Fosforit xomashyosini sulfat kislota bilan qayta ishlash natijasida fosfor kislotasi olinadi va bu jarayonda katta miqdorda kalsiy sulfat asosidagi fosfogips hosil bo‘ladi; EPA ma’lumotlariga ko‘ra, ho‘l usulda fosfor kislotasi ishlab chiqarishda fosfogips asosiy chiqindi mahsulot hisoblanadi va taxminan 1 tonna fosfor kislotasi uchun 5,2 tonnagacha fosfogips hosil bo‘lishi mumkin . Tadqiqotda chiqindilarni oddiy saqlash yoki poligonga joylashtirish yondashuvi ekologik, iqtisodiy va energetik jihatdan samarasiz ekani asoslandi. Muqobil ravishda fosfogipsni qurilish materiallari, sement qo‘shimchalari, tuproq melioranti, oltingugurt kislotasini regeneratsiya qilish xomashyosi, noyob yer elementlarini ajratib olish manbasi va ikkilamchi mineral resurs sifatida baholash mumkinligi ko‘rsatildi. Energiya tejamkorlik nuqtayi nazaridan past haroratli quritish, issiqlik almashinuvi tizimlarini optimallashtirish, chiqindi issiqlikdan foydalanish, yopiq suv aylanishi, membranali ajratish, vakuum-filtrlash, mexanik faollashtirish, granulatsiya va raqamli boshqaruv tizimlari asosiy yo‘nalishlar sifatida ko‘rib chiqildi. Maqolada fosfatli o‘g‘itlar ishlab chiqarish chiqindilarini qayta ishlashda “chiqindi — ikkilamchi xomashyo — energiya tejovchi mahsulot” zanjirini shakllantirish zarurligi asoslanib, texnologik, ekologik va iqtisodiy samaradorlikni birgalikda baholashga yo‘naltirilgan ilmiy-uslubiy yondashuv taklif etildi.References
1. Хамидов, А. Ғ., А. А. Набиев, and С. М. Ахмедов. "КАЛИЙ ХЛОРИДИ ЭЛЕКТРОЛИЗИДА УНУМДОРЛИККА ТАЪСИР ЭТУВЧИ БАЪЗИ ОМИЛЛАРНИ ЎРГАНИШ." Development and innovations in science 3.2 (2024): 131-134.
2. Axmedov, S. M. "GALVANIK QOPLAMLAR." World scientific research journal 26.2 (2024): 97-99.
3. Ahmedov, Sultan, and Shahzodbek Abdunazarov. "POLIMER CHIQINDILARNI QAYTA ISHLASH MUAMMOLARI." Empowerment of youth intellectual success (EYIS) 2.3 (2025): 31-34.
4. Axmedov, Sultan. "CONSTRUCTION MATERIALS CONCRETE AND REINFORCED CONCRETE CORROSION ANALYSIS." Развитие педагогических технологий в современных науках 4.6 (2025): 33-36.
5. Kushmatov, O. E., and S. M. Axmedov. "Применение методов промт-инжиниринга для генерации учебных материалов и использование ии в преподавании дисциплин по направлению «химическая технология»." Строительство и образование 4.6 (2025): 159-165.
6. Usmonjonovna, Otakuziyeva Vazira, Mamadjanov Iskandar Baxtiyorovich, and Xasanov Diyorbek Ramish ogli. "YUQORI XROMLI PO'LATLARNING TUZILISHI VA XOSSALARI." Science Promotion 1.1 (2023): 5-9.
7. Usmonjonovna, Otakuziyeva Vazira. "KIMYO SANOATIDA KO’MIR KULINI OLISH VA QAYTA ISHLASH." " ENGLAND" MODERN PSYCHOLOGY AND PEDAGOGY: PROBLEMS AND SOLUTION 10.1 (2023).
8. Usmonjonovna, Otakuziyeva Vazira, Mamadjanov Iskandar Baxtiyorovich, and Abdunazarov Shahzodbek. "9-12% Cr O'Z ICHIGA OLGAN MARTENSITLI PO'LATLARGA ISSIQLIK BILAN ISHLOV BERISH." Science Promotion 1.1 (2023): 1-4.
9. Shaxzodbek G’ofurjon o’g, Vahobov, and Otakuziyeva Vazira Usmonjonovna. "PLASTMASSALAR ISHLAB CHIQARISH TEXNOLOGIYASINI TAKOMILASHTIRISH." " ENGLAND" MODERN PSYCHOLOGY AND PEDAGOGY: PROBLEMS AND SOLUTION 10.1 (2023).
10. Usmonjonovna, Otakuziyeva Vazira. "ATROF MUHITNI CHIQINDILARDAN QISMAN TOZALASH VA POLIMER MODDALAR BOLGAN PLASTMASSALARNI QAYTA." " ENGLAND" MODERN PSYCHOLOGY AND PEDAGOGY: PROBLEMS AND SOLUTION 10.1 (2023).
11. U.S. Environmental Protection Agency. TENORM: Fertilizer and Fertilizer Production Wastes. Fosfogipsning ho‘l usuldagi fosfor kislotasi ishlab chiqarishdagi asosiy chiqindi mahsulot sifatidagi tavsifi va hosil bo‘lish miqdori bo‘yicha ma’lumotlar.
12. U.S. Environmental Protection Agency. Phosphogypsum. Fosfogips tarkibidagi radiy, radon xavfi va muhandislik uyumlarida boshqarish talablari bo‘yicha ma’lumotlar.
13. Chernysh Y., Yakhnenko O., Chubur V., Roubík H. Phosphogypsum Recycling: A Review of Environmental Issues, Current Trends, and Prospects. Applied Sciences, 2021.
14. Akfas F., Azaroual M., et al. Exploring the potential reuse of phosphogypsum: A waste or a resource? Science of the Total Environment, 2024.
15. Cui Y. va boshqalar. A systematic review of phosphogypsum recycling industry based on the survey data in China – applications, drivers, obstacles, and solutions. Waste Management, 2024.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 Sultan Mukaramovich Ahmedov (Author)