Abstract
mazkur ilmiy maqolada bino va inshootlarni barpo etish jarayonida aqlli qurilish texnologiyalarini integratsiyalashgan holda qo‘llashning nazariy, metodologik va amaliy asoslari tahlil qilinadi. Tadqiqotning bosh g‘oyasi shundan iboratki, zamonaviy qurilish obyektlarida alohida raqamli vositalarni parchalanib qo‘llash emas, balki Building Information Modeling (BIM), Internet of Things (IoT), raqamli egizak, sun’iy intellektga tayangan tahliliy boshqaruv, avtomatlashtirilgan monitoring va energiya samaradorligini yagona axborot muhitida birlashtirish yuqori samaradorlikni ta’minlaydi. Maqolada loyihaoldi bosqichidan tortib ekspluatatsiya davrigacha bo‘lgan hayotiy sikl nuqtayi nazaridan aqlli qurilishning funksional arxitekturasi ishlab chiqildi, jarayonlararo ma’lumotlar almashinuvi mexanizmlari tavsiflandi, xavfsizlik, muddat, sifat, resurs sarfi va ekologik ko‘rsatkichlarni boshqarish uchun integratsiyalashgan model taklif etildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, BIM modeli real vaqt datchik ma’lumotlari bilan boyitilganda, qurilish maydonidagi xavf-xatarlarni erta aniqlash, ish hajmini monitoring qilish, texnik xizmat ko‘rsatishni prognozlash va energiya iste’molini optimallashtirish bo‘yicha yangi imkoniyatlar paydo bo‘ladi. Shuningdek, O‘zbekiston qurilish sohasidagi raqamlashtirish jarayonlari, normativ-huquqiy islohotlar va BIM infratuzilmasini shakllantirish bo‘yicha amaldagi chora-tadbirlar fonida mahalliy sharoitga mos bosqichma-bosqich joriy etish modeli asoslandi. Maqola ilmiy-nazariy xulosalar bilan birga amaliy tavsiyalarni ham qamrab oladi va aqlli qurilish texnologiyalarini ta’lim, loyiha, pudrat va ekspluatatsiya tizimlariga integratsiya qilishning ustuvor yo‘nalishlarini belgilaydi.References
1. ISO. ISO 19650-1:2018. Organization and digitization of information about buildings and civil engineering works, including building information modelling (BIM) — Information management using building information modelling — Part 1: Concepts and principles. Geneva: International Organization for Standardization, 2018.
2. ISO. Building information modelling (BIM). Sector overview and standards series. Geneva: International Organization for Standardization, 2025.
3. NIST. Digital twins. National Institute of Standards and Technology. Gaithersburg,
4. Lin S.W., et al. Digital Twin Core Conceptual Models and Services. NIST Advanced Manufacturing Series. Gaithersburg: National Institute of Standards and Technology, 2023.
5. IEA. Energy Efficiency 2024. Paris: International Energy Agency, 2024.
6. IEA. Buildings – Energy System. Paris: International Energy Agency, 2025.
7. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. 2024-yil 23-apreldagi 231-son qaror. Qurilish sohasidagi normativ hujjatlarni takomillashtirish va raqamlashtirishga doir chora-tadbirlar. Toshkent, 2024.
8. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. PF-6119-son Farmon. O‘zbekiston Respublikasi qurilish tarmog‘ini modernizatsiya qilish, jadal va innovatsion rivojlantirish strategiyasi. Toshkent, 2020.
9. O‘zbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligi. Shaharsozlik faoliyatida innovatsion texnologiyalarni qo‘llash bo‘yicha axborot materiallari va seminar ma’lumotlari. Toshkent, 2025–2026.
10. Zahedi F., et al. Digital Twins in the Sustainable Construction Industry. Buildings, 2024, Vol. 14, No. 11, Article 3613.
11. Khan A.M., et al. Internet of Things (IoT) for safety and efficiency in construction industry: a systematic perspective. Scientific Reports / PMC indexed version, 2024.
12. Liu W., et al. A Systematic Review of the Digital Twin Technology in Architecture, Engineering, and Construction. Buildings, 2024, Vol. 14, No. 11, Article 3475.