Abstract
Ushbu maqolada Nazar Eshonqulning «Maymun yetaklagan odam», «Shamolni tutib boʻlmaydi» hikoyalari hamda «Qora kitob» qissasida davr ruhi va xarakter talqini masalasi tadqiq qilinadi. Tadqiqotning maqsadi adib poetikasida tarixiy-ijtimoiy muhitning qahramon ruhiyati, axloqiy tanlovi va badiiy xarakterga aylanish mexanizmlarini aniqlashdan iborat. Ishning obyekti sifatida mazkur uch asar, predmeti sifatida esa ularda davr ruhining badiiy ifodasi va xarakter yaratish tamoyillari olindi. Tadqiqotda tarixiy-qiyosiy, hermenevtik, psixologik, struktural-semantik hamda qiyosiy-tipologik metodlardan foydalanildi. Tahlillar shuni koʻrsatdiki, Nazar Eshonqul davr ruhini voqealar ketma-ketligi orqali emas, balki ramz, detal, rang, sukut, xotira, ichki monolog va xaroba makon singari poetik unsurlar vositasida ochadi. «Maymun yetaklagan odam»da mafkuraviy ishonchning yemirilishi, «Shamolni tutib boʻlmaydi»da kollektiv qoʻrquv va tarixiy aybning xotiraga aylanishi, «Qora kitob»da esa oʻzini taftish qilayotgan ongning isyonkor holati xarakter markaziga chiqadi. Tadqiqotning ilmiy yangiligi shundaki, unda Eshonqul nasrida davr ruhi uch yoʻnalishda - mafkuraviy tanazzul, tarixiy xotira va ichki isyon birligida tahlil qilindi. Olingan natijalar zamonaviy oʻzbek nasrida psixologizm, ramziylik va xarakter poetikasini oʻrganishda nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega.References
1. Eshonqul N. Adabiyot baribir yangilanaveradi // Ziyouz. 2005. URL: https://n.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/suhbatlar/nazar-eshonqul-adabiyot-baribir- yangilanaveradi Eshonqul Maymun yetaklagan odam (hikoya) Ziyouz. URL: https://ziyouz.uz/ozbek-nasri/nazar-eshonqul/nazar-eshonqul-maymun-yetaklagan-odam- hikoya/ Eshonqul Shamolni tutib boʻlmaydi (hikoya) Ziyouz. URL: https://n.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/uzbek-nasri/nazar-eshonqul-1962/nazar-eshonqul- shamolni-tutib-bo-lmaydi-hikoya
2. Eshonqul N. Qora kitob. T.: Sharq nashriyoti, 2008. 59 b.
3. Farhodova P. U., Nasirov A. N. Nazar Eshonqul asarlari haqida baʻzi qaydlar // Taʻlim innovatsiyasi va integratsiyasi. 2023. Vol. 11, No. 1. B. 97-100. URL: https://web- journal.ru/index.php/ilmiy/article/view/1730
4. Oripova N. O. Qasoskor ayol obrazi (Nazar Eshonqulning «Shamolni tutib boʻlmaydi» hikoyasi tahlili misolida) // OʻzA. 2023. URL: https://uza.uz/uz/posts/qasoskor-ayol-obrazi- nazar-eshonqulning-shamolni-tutib-bolmaydi-hikoyasi-tahlili-misolida_535857
5. Ochilov U. S. Nazar Eshonqulning «Maymun yetaklagan odam» va «Ozod qushlar» hikoyalarida magik realizm sarchashmalari. URL: https://uniwork.buxdu.uz/resurs/13631_1_BEE449EFC0D0D71A046EC53E39836EB2E4133
6. pdf
7. Sayfullayeva Sh., Usarova L. Nazar Eshonqulning «Maymun yetaklagan odam» hikoyasi tahlili // Journal of New Century Innovations. 2024. Vol. 43, No. 3. B. 212-215. URL: https://newjournal.org/new/article/view/10544
8. Yoʻldoshev Q. Anglashning azobli yoʻli // Guliston. 2005. 1-son.
9. Normatov U. Umidbaxsh tamoyillar. T.: Maʻnaviyat, 2000. 109 b.
10. Ulugʻov A. Oʻzgarayotgan adabiyot manzaralari // Sharq yulduzi. 1998. 6-son.
11. Kambarova S. Adabiy taʻlimda zamonaviylik: tajriba va motivatsiya. T.: Nodirabegim, URL: https://tsuull.uz/sites/default/files/uslubiy_qollanma._adabiy_talimda_zamonaviylik.pdf
12. Eshonqul N. Insonni anglash - asosiy mezon // Ziyouz. 2010. URL: https://n.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/suhbatlar/nazar-eshonqul-insonni-anglash-asosiy- mezon