Abstract
Ushbu maqolada qadimgi turkiy yozma yodgorliklar, aynan Kultegin bitiktoshining kognitiv-semantik xususiyatlari zamonaviy tilshunoslikning ilg‘or metodlari asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida matnni idrok qilish dinamikasiga oid asosiy ilmiy tushunchalar, jumladan, konseptuallashtirish, kategorizatsiya, kognitiv metafora va metonimiya hamda freym va skriptlar nazariyalari ko‘rib chiqiladi. Maqola doirasida bitiktoshdagi “sülädim” va “itidim” kabi lisoniy birliklar analitik usulda tadqiq qilinib, qadimgi turkiy xalqlarning “Urush” va “Davlat” konsepsiyalariga oid kognitiv kategoriyalari qayta tiklanadi. Tahlil natijalariga ko‘ra, bitig matni oddiy xronologik ma’lumotlar majmuasi bo‘lmaganligi, balki o‘zida yaxlit “Qudrat” va “Tartib” geshtaltlarini shakllantiruvchi murakkab konseptual strukturani mujassam etgani isbotlanadi. Ushbu natijalar qadimgi turkiy dunyoqarashni lingvistik va kognitiv nuqtai nazardan qayta tiklash uchun muhim ilmiy asoslarga ega ekanligini ko‘rsatadi.References
1. Abdurahmonov, G., Rustamov, A. (1982). Qadimgi turkiy til. Toshkent: O’qituvchi. - 160 b.
2. Fillmore, C. J. (1982). Frame semantics. In Linguistics in the Morning Calm. Seoul: Hanshin Publishing Co. - Pp. 111-137.
3. Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors We Live By. Chicago: University of Chicago Press. - 276 p.
4. Mahmudov, N. (2012). Tilning kognitiv tadqiqi masalalari. O’zbek tili va adabiyoti jurnali. - № 3. - B. 3-10.
5. Safarov, Sh. (2006). Kognitiv tilshunoslik. Jizzax: Sangzor. - 92 b.
6. Sodiqov, Q. (2004). Qadimgi turkiy til. Toshkent: Sharq. - 224 b.
7. Yo’ldoshev, B. (2018). Matnning kognitiv-semantik tahlili tamoyillari. Toshkent: Universitet. - 120 b.