Abstract
Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi ergashgan qo‘shma gaplarning semantik xususiyatlari qiyosiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda ergash gapli sintaktik konstruksiyalarning mazmuniy munosabatlari, ularning bosh gap bilan bog‘lanish usullari, semantik turlari hamda ifoda vositalari o‘rganilgan. Xususan, payt, sabab, shart, maqsad, to‘siqsizlik, natija va qiyoslash ma’nolarini ifodalovchi ergash gaplarning ikki tildagi umumiy va farqli jihatlari ochib beriladi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, ingliz tilida ergash munosabatlar asosan bog‘lovchilar va qat’iy sintaktik qoliplar orqali ifodalansa, o‘zbek tilida bog‘lovchilar bilan birga fe’l shakllari, qo‘shimchalar, ravishdosh va sifatdosh konstruksiyalar ham muhim grammatik vosita vazifasini bajaradi. Shuningdek, o‘zbek tilida ergash gapning bosh gapdan oldin kelishi ko‘proq kuzatilsa, ingliz tilida postpozitsion joylashuv ustunroq ekanligi aniqlanadi. Maqolada ergashgan qo‘shma gaplarning semantik qiyosi orqali ikki tilning sintaktik tizimiga xos bo‘lgan milliy va tipologik xususiyatlar yoritiladi.References
1. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. O‘RQ-637-son, 2020-yil 23-sentabr.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF-5847-son Farmoni, 2019-yil 8-oktabr.
3. Mahmudov, N., Nurmonov, A. O‘zbek tilining nazariy grammatikasi. Sintaksis. Toshkent: O‘qituvchi, 1995.
4. Quirk, R., Greenbaum, S., Leech, G., Svartvik, J. A Comprehensive Grammar of the English Language. London: Longman, 1985.
5. Huddleston, R., Pullum, G. K. The Cambridge Grammar of the English Language. Cambridge: Cambridge University Press, 2002.
6. Haspelmath, M. Understanding Morphology and Syntax. London: Arnold, 2002.
7. Sayfullayeva, R., Mengliyev, B., Boqiyeva, G. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. Toshkent: Fan va texnologiya, 2010.
8. Crystal, D. The Cambridge Encyclopedia of the English Language. Cambridge: Cambridge University Press, 2003.
9. Chomsky, N. Aspects of the Theory of Syntax. Cambridge, MA: The MIT Press, 1965.
10. Hymes, D. H. “On Communicative Competence” // Pride J. B., Holmes J. (eds.). Sociolinguistics. Selected Readings. Harmondsworth: Penguin, 1972. P. 269–293.