Abstract
Ushbu maqolada tilshunoslikning murakkab va serqirra yo‘nalishlaridan biri hisoblangan sintaktik-stilistik figuralarning nazariy evolyutsiyasi hamda ularning lingvokulturologik tabiati keng ko‘lamda tahlil etiladi. Maqola antik davr ritorika an’analaridan boshlab, zamonaviy struktural tilshunoslik va lingvokulturologiya bosqichigacha bo‘lgan ilmiy qarashlarni qiyosiy o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqot davomida Aristotel va Kvintilian kabi antik mutafakkirlarning fundamental tushunchalari, shuningdek, I.R. Galperin, R. Yakobson va V. Vinogradov kabi olimlarning stilistik chekinish hamda poetik funksiya haqidagi zamonaviy konsepsiyalari o‘zaro muvofiqlashtiriladi. Maqolaning o‘ziga xosligi shundaki, unda sintaktik figuralar shunchaki nutqiy bezak emas, balki milliy mentalitetning lisoniy modeli va “madaniy kod” sifatida talqin qilinadi. Abdurauf Fitrat va A. Abduazizov kabi o‘zbek olimlarining uslub hamda lisoniy dinamika haqidagi qarashlari asosida, sintaktik transformatsiyalarning jamiyat ijtimoiy-madaniy manzarasi bilan uzviy bog‘liqligi asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, har bir stilistik vosita zamirida xalqning muloqot madaniyati va emotsional tabiati mujassam bo‘lib, ular lisoniy birlikni madaniy belgiga aylantirishga xizmat qiladi. Mazkur tahlillar matn qurilishining ichki mexanizmlari orqali “milliy ruh”ni kashf etish uchun yangi nazariy zamin yaratadi.References
1. Abduazizov, A. A. (2010). Tilshunoslik nazariyasiga kirish. Toshkent: Sharq. – B. 47-
2. Aristotle. (2007). Rhetoric. (W. Rhys Roberts, Trans.). Oxford: Oxford University Press. – B. 139-166.
3. Fitrat, A. (2006). Tanlangan asarlar. 4-jild: Adabiyot qoidalari. Toshkent: Ma’naviyat. – B. 45.
4. Galperin, I. R. (1977). Stylistics. Moscow: Higher School. – B. 175-228.
5. Jakobson, R. (1960). Linguistics and Poetics. Cambridge, MA: MIT Press. – P. 350-
6. Quintilian. (1920). Institutio Oratoria. (H. E. Butler, Trans.). Cambridge: Harvard University Press. – B. 403-410.
7. Виноградов, В. В. (1980). О языке художественной прозы. Москва: Наука. – B.
8. Hoshimov, O‘. (1991). Dunyoning ishlari. Toshkent: Sharq.
9. Qahhor, A. (1958). Tanlangan asarlar. Toshkent: Davlat badiiy adabiyot nashriyoti.