ARXEOLOGIK MEROSNI ILMIY MUOMALAGA KIRITISH TAJRIBASI (SAMARQAND VILOYATI MISOLIDA)
PDF

Keywords

Arxeologik meros
ilmiy muomala
Samarqand viloyati
arxeologik

How to Cite

ARXEOLOGIK MEROSNI ILMIY MUOMALAGA KIRITISH TAJRIBASI (SAMARQAND VILOYATI MISOLIDA). (2026). Qo‘qon DPI. Ilmiy Xabarlar Jurnali, 8(4), 1716-1725. https://doi.org/10.70728/a.series.ijt.v08.i04.069

Abstract

Maqolada Samarqand viloyati misolida arxeologik merosni ilmiy muomalaga kiritish tajribasi tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi viloyatda XIX asr oxiridan to hozirgi davrgacha shakllangan arxeologik topilmalarni qayd etish, fondlarga qabul qilish, tavsiflash, nashr etish, kataloglashtirish va ilmiy talqin qilish amaliyotini kompleks ravishda baholashdan iborat. Maqolada arxeologik meros tushunchasining mazmuni ochib berilib, uning arxeologik joylar, obyektlar va topilmalar kabi tarkibiy qismlari o‘zaro bog‘liq tizim sifatida ko‘rib chiqiladi. Ayniqsa, arxeologik merosning boshqa turdagi tarixiy-madaniy merosdan farqli jihati sifatida uning kontekst bilan uzviy bog‘liqligi, ya’ni topilmaning ilmiy qimmati uning qaysi qatlam, muhit yoki inshoot bilan aloqador holda aniqlanishi bilan belgilanishi asoslab beriladi. Samarqand viloyatida olib borilgan arxeologik tadqiqotlar natijasida to‘plangan ulkan ilmiy materiallarning ilmiy muomalaga kiritilish bosqichlari tarixiy nuqtai nazardan ko‘rib chiqiladi. Rossiya imperiyasi davrida N. I. Veselovskiy, V. V. Bartold, V. L. Vyatkin singari tadqiqotchilar faoliyati orqali Samarqand yodgorliklari dastlab tavsif, xarita va ilmiy qayd darajasida muomalaga kirgani ko‘rsatiladi. Sovet davrida esa bu jarayon ancha tizimli tus olib, arxeologik ekspeditsiyalar, ilmiy institutlar va maxsus nashrlar vositasida topilmalarni e’lon qilish hamda tarixiy xulosalar chiqarish amaliyoti kuchaygani ta’kidlanadi. Ayniqsa, Afrosiyob yodgorligi misolida dala hisoboti, fondlashtirish, alohida maqola, monografik tadqiqot va umumlashtiruvchi tarixiy
PDF

References

1. https:.www.britishmuseum.org/collection

2. https:.www.britishmuseum.org/research/publications/online-research-catalogues

3. ICOM Code of ethics for Museums. ICOM, 2017

4. Pompeii opens its digital archives to free consultation – through the open Pompeii system, a revolution in data access. https:.pompeiisites.org/en/comunicati/pompeii-opens-its-digital-archives-to-free-consultation-through-the-open-pompeii-system-a-revolution-in-data-access

5. Ахунбабаев Х.Г. Отчет об археологических исследованиях совместной франко-узбекской миссии на объекте Р-1 (Соборная мечеть) Афрасиба в 1992-1994 г.г. Samarqand arxeologiya instituti ilmiy arxivi 4-fond, 1-ro’yxat, 238-ish, 36 bet

6. Бартольд В.В. Отчет о командировке в Туркестан летом 1920 г. Изв. РАИМК. II. 1922 г. С.2.

7. Бернар П. И др. Отчет о проделанных работах совместной узбекско-французкой экспедиций на Афрасиябе в 1991-1992 г.г. Samarqand arxeologiya instituti ilmiy arxivi 4-fond, 1-ro’yxat, 228-ish, 144 bet

8. Веселовский Н.И. Заметки о курганах Туркестанского края. [] Записки Восточного отделения Императорского Русского археологического общества» (ЗВОРАО), том II, вып. 3–4, С. 221–226, 1888

9. Вяткин В. Афрасияб — городище былого Самарканда. Археологический очерк. Лит.: Самарканд, 1926.- 62 с

10. Вяткин В.Л. Материалы к исторической географии Самаркандского вилаета // Справочная книжка Самаркандской области. Вып. VII. Самарканд, 1902 г.

11. Вяткин В.Л. Отчет о раскопках, произведенных в октябре 1904 года в местности Намазгох близ г. Самарканда // Известия Русского комитета… № 7. 1907, С.12-20

12. Государственный музей искусства народов Востока. Отчет о работах Среднеазиатской экспедиции в 1986 году на городище Дурмон-тепа. Samarqand arxeologiya instituti ilmiy arxivi. 4-fond, 1-ro’yxat, 135-ish. 51 bet

13. Жуков В.Д., Кабанов С.К., Шишкин В.А. Отчет о работе на городище Афрасияб осенью 1958 г. Samarqand arxeologiya instituti ilmiy arxivi. 4-fond, 1-ro’yxat, 34a-ish. 17 bet

14. Иваницкий И.Д., Иневаткина О.Н. Отчет разведотряда Согдийско-Самаркандского экспедиции за 1983-1984 годы по обследование Кошрабатского района и археологического изучению курганного могильника Сирлибойтепа. Samarqand arxeologiya instituti ilmiy arxivi. 4-fond, 1-ro’yxat, 129-ish. 37 bet

15. Кабанов С.К. К изучению древнейших наслоений городища Афрасияб. Samarqand arxeologiya instituti ilmiy arxivi. 4-fond, 1-ro’yxat, 83a-ish. 1-8 betlar;

16. Кабанов С.К., Филанович М.И., Урманова М.Х. Раскопки части жилого массива IX-XI вв. на городище Афрасияб, раскоп 9а в 1960 г. Samarqand arxeologiya instituti ilmiy arxivi. 4-fond, 1-ro’yxat, 36-ish. 132 bet

17. Пачос М., Две находки из Афрасиаба // История материальной культуры Узбекистана, вып. 8, Ташкент, 1969, стр. 143–146.

18. Пачос М. Стратиграфический разрез в юго-западной части Афрасияба. 1965 г. Samarqand arxeologiya instituti ilmiy arxivi. 4-fond, 1-ro’yxat, 48а-ish. 10 bet

19. Пол Бернар, Франц Грене, Иваницкий И.Д. Отчет об археологических раскопках в северной части городища Афрасияб на раскопе

2. Samarqand arxeologiya instituti ilmiy arxivi. 4-fond, 1-ro’yxat, 211-ish. 22 bet

20. Пугаченкова Г.А. Отчет о работах Мианкальской группы Узбекистанской искусствоведческой экспедиции института искусствознания им. Хамза в 1981 г. Samarqand arxeologiya instituti ilmiy arxivi. 4-fond, 1-ro’yxat, 116-ish. 41 bet

21. Тереножкин А.И. Раскопки на городище Афрасиаб, КСИИМК, XXXVI, 1951, стр. 136-140

22. Шишкин В.А. Новые памятники искусства древного Согда. 1965г. Samarqand arxeologiya instituti ilmiy arxivi. 4-fond, 1-ro’yxat, 49-ish. 11 bet

23. Шишкина Г.В. Городской квартал VIII-XI на северо-западе Афрасияба. Афрасияб. Сборник. Вып.2. Т-1973, С.140

24. Шишкина Г.В. Отчет о работе Среднеазиатской археологической экспедиции 1989 г. Samarqand arxeologiya instituti ilmiy arxivi. 4-fond, 1-ro’yxat, 193-ish. 26 bet