O‘ZBEKISTON HUDUDIDA YETISHTIRILGAN MEVA VA SABZAVOTLARDA PESTITSID QOLDIQLARI MIQDORINI ANIQLASH HAMDA ULARNING INSON SALOMATLIGIGA TA’SIRINI BAHOLASH
PDF

Keywords

Pestitsid qoldiqlari
meva va sabzavotlar
oziq-ovqat xavfsizligi
QuEChERS usuli
GC-MS/MS
LC-MS/MS
maksimal qoldiq miqdori (MRL)
xavf baholash
iste’molchilar salomatligi
EDI
HQ
agrokimyoviy ifloslanish
monitoring.

How to Cite

O‘ZBEKISTON HUDUDIDA YETISHTIRILGAN MEVA VA SABZAVOTLARDA PESTITSID QOLDIQLARI MIQDORINI ANIQLASH HAMDA ULARNING INSON SALOMATLIGIGA TA’SIRINI BAHOLASH. (2026). Qo‘qon DPI. Ilmiy Xabarlar Jurnali, 8(4), 795-801. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i04.120

Abstract

Mazkur ilmiy abzor qishloq xo‘jaligi mahsulotlari, xususan meva va sabzavotlarda pestitsid qoldiqlarining uchrash darajasi, ularni aniqlashning zamonaviy analitik usullari hamda inson salomatligiga potensial ta’sirini kompleks baholashga bag‘ishlangan. So‘nggi yillarda olib borilgan ko‘plab tadqiqotlar pestitsidlarning agroekotizimlarda keng qo‘llanilishi natijasida oziq-ovqat mahsulotlarida ularning qoldiqlari muntazam ravishda aniqlanayotganini ko‘rsatmoqda. Adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, pestitsid qoldiqlarini aniqlashda yuqori aniqlik va sezgirlikka ega bo‘lgan zamonaviy instrumental usullar — QuEChERS ekstraksiya texnikasi bilan uyg‘unlashtirilgan gaz xromatografiyasi tandem mass-spektrometriya (GC-MS/MS) hamda suyuqlik xromatografiyasi tandem mass-spektrometriya (LC-MS/MS) eng samarali yondashuvlardan hisoblanadi. Ushbu usullar yordamida pestitsidlarning juda past konsentratsiyalarini (mg/kg darajasida) aniqlash imkoniyati mavjud bo‘lib, bu oziq-ovqat xavfsizligini monitoring qilishda muhim ahamiyat kasb etadi. Ko‘plab ilmiy manbalarga ko‘ra, boskalid, atsetamiprid, deltametrin, tebukonazol va xlorpirifos kabi faol moddalar meva va sabzavotlarda eng ko‘p uchraydigan pestitsidlar qatoriga kiradi. Ayrim hollarda ularning miqdori xalqaro va milliy me’yoriy hujjatlarda belgilangan maksimal ruxsat etilgan qoldiq darajalaridan (MRL) oshib ketishi aniqlangan bo‘lib, bu oziq-ovqat xavfsizligi nuqtai nazaridan muhim muammolardan biri hisoblanadi. Shu bilan birga, xavfni baholashga oid tadqiqotlar natijalari ko‘pchilik hollarda pestitsidlarning kunlik iste’mol orqali organizmga tushish darajasi xavf chegarasidan past ekanligini ko‘rsatadi. Xususan, xavf ko‘rsatkichi (Hazard Quotient, HQ) odatda 1 dan kichik bo‘lib, bu aholining katta qismi uchun sog‘liqka sezilarli xavf mavjud emasligini anglatadi. Biroq ayrim mahsulotlar yoki alohida pestitsidlar bo‘yicha yuqori qiymatlar qayd etilishi ehtimoli mavjud bo‘lib, bu holatlarda potensial xavf inkor etilmaydi.
PDF

References

1. World Health Organization (WHO). Diet, nutrition and the prevention of chronic diseases. WHO Technical Report Series, 2005.

2. Amorello, D. et al. Studies on organic and inorganic contaminants in vegetables and food safety assessment, 2025.

3. Amorello, D. et al. Pesticide and nitrate contamination in agricultural products,

4. Amorello, D. et al. Food safety and environmental pollutants in plant-based foods,

5. Szolar, O. H. J. Historical development of agrochemicals and pesticide usage,

6. Food and Agriculture Organization (FAO). Global pesticide market and usage report, 2024.

7. Malhat, F. et al. Pesticide residues in food and environmental risk assessment,

8. Nisha, P. et al. Pesticide contamination in non-European agricultural products,

9. Santarelli, M. et al. Occurrence of pesticide residues in Italian food products, 2018.

10. European Union Commission. Maximum Residue Levels (MRLs) in food and feed regulations, latest update.

11. FAO/WHO. Food safety and pesticide risk assessment guidelines, 2013.

12. UNI EN ISO 17025:2018. General requirements for the competence of testing and calibration laboratories.

13. SANTE/11945/2015. Analytical quality control and method validation procedures for pesticide residues analysis.

14. Habib, M. et al. Recovery and validation parameters in pesticide residue analysis,

15. Barreca, S. et al. Determination of pesticide residues in food matrices using GC- MS/MS, 2023.

16. Di Gaudio, F. et al. Validation of analytical methods for food contaminant detection, 2023.

17. Bhandari, G. et al. Dietary exposure and health risk assessment of pesticide residues, 2019.

18. Rahman, M. et al. Chronic dietary risk assessment of pesticide residues in vegetables, 2021.