Keywords
How to Cite
Abstract
Ushbu maqolada qo‘ng‘irot urug‘ining tarixi va chinordek baquvvat ildizi haqida ma’lumotlar keltiriladi. Xalq og‘zaki ijodining namunasi bo‘lgan “Qo‘ng‘irot” dostonida bu urug‘ning vujudga kelishi va tarkibiy bo‘linishi xususida bir qancha fikrlar mavjud. Buyuk toponomist B.X.Karmishevaning qo‘ng‘irotlar haqida aytgan fikrlari aynan dostonda keltirilgan ma’lumotlarga yaqin, lekin Abulg‘oziy Bahodirxonning “Shajarayi turk” asarida qo‘ng‘irotlarni mo‘g‘ul qavmiga mansubligi ko‘rsatiladi. Yuqoridagi ma’lumotga yaqin fikrlar qozoq tarixchisi Tinishpaev izlanishlarida ham uchraydi. U moʻgʻul tarixchisi Sanen Sesen bergan maʼlumotlarga asoslanib, qoʻngʻirotlar Buyuk moʻgʻullarning koʻk moʻgʻul qabilasiga mansub boʻlganligini taʼkidlaydi. M.S.Mukanovning yozishicha, “Qo‘ng‘irot etnonimining turkiy muhitda mavjudligi bu qabilaning Markaziy Osiyo va Qozog‘iston xalqlari etnogenezisida kelib chiqishi mo‘g‘ul ekanligini tasdiqlamaydi. Tadqiqotchi G.R.Galdanovaning xulosasi ham yuqoridagi fikr bilan deyarli bir xil. Uning fikricha, xongodor etnonimi xungirat so‘zi bilan bog‘liq, so‘z tarkibidagi -rat, -dor ning o‘zgargan variantidir. A.Angarxayev ham mazkur mavzuda ma’lumot berar ekan, xon (xong) va arad kabi qismlardan hosil bo‘lgan xongarad (xongirad) so‘zi xongodordan kelib chiqqan, uning o‘zgarishga uchragan shakli deb yozadi. Yuqoridagi olimlarning fikrlaridan kelib chiqib, xongirad (xungirad) etnonimi buryat tilidagi xongodor etnonimi bilan bir xil degan fikr va xulosalar keltiriladi
References
1. Мирзаев Ж. К изучению истории кунгратов Южного Узбекистана. Collected articles of the third central Asian anthropological conference. – Bishkek, 2010.
2.Раҳимов Т. Алпнома. – Тошкент: Muharrir, 2019.
3.Раҳимов Қ. Қўнғирот. Қарши: Насаф, 2006.
4.Кармишева Б.Х. Очерки этнической истории южных районов Таджикистана и Узбекистана. –М.: Наука 1976.
5. Абулғозий Баҳодирхон. Шажарайи турк. – Тошкент: “Чўлпон”1992.
6. Абдулланома. Шарафномайи шоҳий. 1- китоб, Тошкент, 1999.
7. Doğan, O. Kungrat // Islom ensiklopediyasi / bosh muharrir H. Karaman. – Istanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 2002. 26-jild.
8.Муканов М.С. Конраты. Известия А.Н.Каз.ССР. сер обшест наук. 1991. №3.
9. Галданова Г.Р. Хонгодоры – хунгирады? // Монголо-бурятские этнонимы. – Улан-Удэ, 1996.
10.Ангархаев А. Истоки. – Улан-Удэ, 1999.
11.Потапов Л.П. Материалы по семейно-родовому строю у узбеков “кунград”. “Научная мысль” №1, Ташкснт-Самарканд, 1930.
12. Очир А. Монгольские этнонимы: вопросы проис хождения и этничкского состава монгольских народов/ д.и.н. Бакаева Э.П., д.и.н. Орлова К.В. – Элиста: Kигиран, 2016.
13. Донияров Х. Ўзбек халқининг шажара ва шевалари.
14. Зарифов Ҳ.T. “Алпомиш” достонининг асосий мотивлари // “Алпомиш”. – Тошкент: Фан. 1999.
15. Турсунов С. Сурхондарё вилояти топонимлари. – Тошкент, 2016.
16. Усмонов М., Нормаматов М. Ўзбекистон ҳудудидаги қўнғирот уруғи этник тарихи муаммолари// Uzbek Scholar Journal Volume-13. 2023 й.
17. Умаров И. Ўрта Осиёда туркий халқларининг этногенезиси (қўнғиротлар) 1-китоб. Қарши: “Насаф”, 2003.
18. Hорбоев Н. 92 бовли ўзбек эли. – Тошкент, 1997 й.
19.Рашид ад-Дин. Сборник летописей. – Москва: “Ленинград”, 1952
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.