FE–NI MODIFIKATSIYALANGAN Y-TIP FAU SEOLIT KATALIZATORI ISHTIROKIDA BIOMASSADAN AKTIV UGLEROD OLISHNING KIMYOVIY ASOSLARI VA KATALITIK MEXANIZMLARI
PDF

Keywords

Y-tip seolit
FAU
Fe–Ni katalizator
biomassa
paxta somoni
piroliz
aktiv uglerod
tar parchalanishi
deoksigenatsiya
karbonizatsiya
g‘ovak tuzilma.

How to Cite

FE–NI MODIFIKATSIYALANGAN Y-TIP FAU SEOLIT KATALIZATORI ISHTIROKIDA BIOMASSADAN AKTIV UGLEROD OLISHNING KIMYOVIY ASOSLARI VA KATALITIK MEXANIZMLARI. (2026). Qo‘qon DPI. Ilmiy Xabarlar Jurnali, 8(4), 89-95. https://doi.org/10.70728/a.series.tab.v08.i04.016

Abstract

Ushbu maqolada qishloq xo‘jaligi chiqindilari, xususan paxta somoni, o‘simlik poyalari va boshqa lignosellyulozali biomassalardan Fe–Ni modifikatsiyalangan Y-tip FAU seolit katalizatori ishtirokida aktiv uglerod olishning kimyoviy asoslari yoritiladi. Asosiy e’tibor biomassa pirolizi, tar birikmalarining katalitik parchalanishi, deoksigenatsiya, aromatiklashuv, karbon skeletining shakllanishi va keyingi kimyoviy faollashtirish bosqichlariga qaratildi. Y-tip FAU seolitning uch o‘lchamli g‘ovak arxitekturasi, Brønsted va Lewis kislotali markazlari hamda Fe–Ni komponentlarining redoks xossalari aktiv uglerodning g‘ovak tuzilmasi va sirt kimyosini boshqaruvchi muhim omillar sifatida tahlil qilindi. Maqolada aktiv uglerod hosil bo‘lishi oddiy karbonizatsiya mahsuli sifatida emas, balki Fe–Ni/Y-tip seolit ishtirokida boshqariladigan katalitik-kimyoviy jarayon sifatida talqin qilindi. Fe(NO₃)₃ va Ni(NO₃)₂ tuzlaridan kelib chiqadigan Fe–Ni oksid markazlari biomassa parchalanishidan hosil bo‘ladigan kislorodli organik fragmentlarning deoksigenatsiyasi, tar molekulalarining parchalanishi, aromatik kondensatsiya va karbon skeletining barqarorlashuviga xizmat qiladi. FAU seolit esa adsorbsiya, diffuziya va kislota-katalitik cracking jarayonlarini boshqaradi. Natijada yuqori sirt maydoni, rivojlangan mikro- va mezog‘ovak tuzilma hamda adsorbsion faollikka ega aktiv uglerod olish uchun ilmiy asos shakllanadi.
PDF

References

1. Qazi, U. Y., Javaid, R., Ikhlaq, A., Khoja, A. H., & Saleem, F. (2022). A Comprehensive Review on Zeolite Chemistry for Catalytic Conversion of Biomass/Waste into Green Fuels. Molecules, 27, 8578.

2. Ennaert, T., van Aelst, J., Dijkmans, J., de Clercq, R., Schutyser, W., Dusselier, M., Verboekend, D., & Sels, B. F. (2016). Potential and challenges of zeolite chemistry in the catalytic conversion of biomass. Chemical Society Reviews, 45, 584–611.

3. Wu, X., Song, Y., Li, J., Yao, W., Yao, Y., Yang, X., Huang, Z., Wei, G., Rakhmatkarieva, F., & Davlatova, O. Regulate surface oxygen vacancies and oxygen migration in Fe-based carriers via tungstate-modified for oxidative dehydrogenation of ethane with low COx selectivity. Preprint.

4. Al-Naddaf, Q., Lawson, S., Rownaghi, A., & Rezaei, F. (2020). Analysis of Dynamic CO₂ Capture over 13X Zeolite Monoliths in the Presence of SOx, NOx and Humidity. Preprint.

5. Marsh, H., & Rodríguez-Reinoso, F. (2006). Activated Carbon. Elsevier.

6. Ioannidou, O., & Zabaniotou, A. (2007). Agricultural residues as precursors for activated carbon production — A review. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 11, 1966–2005.