O‘ZBEK TILIDAGI SIFATLASH KATEGORIYASINING SEMANTIK TADQIQI

Abstract

Mazkur maqolada o‘zbek tilidagi sifatlash kategoriyasining semantik mohiyati, uning morfologik va sintaktik xususiyatlari hamda funksional- uslubiy imkoniyatlari kompleks yondashuv asosida tahlil qilinadi. Sifatlash kategoriyasining predmet belgisini ifodalashdagi o‘rni, belgi tushunchasining til tizimidagi aks etishi, sifatlarning leksik-semantik guruhlari va ularning ichki tasnifi ilmiy-nazariy manbalar hamda amaliy misollar asosida yoritiladi. Shuningdek, maqolada sifatlarning darajalanish hodisasi, belgi intensivligi va qiyoslash semantikasi, kuchaytirish vositalari hamda ekspressivlikni yuzaga keltiruvchi omillar tahlil qilinadi. Sifatlash kategoriyasining atributiv va predikativ vazifalarda qo‘llanishi, gap va matn tarkibida semantik yaxlitlikni ta’minlashdagi roli ochib beriladi. Tadqiqot davomida sifatlash birliklarining funksional-semantik maydon doirasidagi o‘rni, ularning boshqa belgi ifodalovchi vositalar (sifatdosh, ravish, otlashgan sifat shakllari) bilan o‘zaro munosabati ham ko‘rib chiqiladi. Natijada sifatlash kategoriyasi nafaqat grammatik hodisa, balki tilning konseptual va kognitiv tizimida muhim o‘rin tutuvchi semantik kategoriya ekanligi asoslab beriladi. Mazkur tadqiqot o‘zbek tilshunosligida sifat va belgi kategoriyasini chuqurroq anglash, uning nazariy asoslarini boyitish hamda amaliy tahlil usullarini takomillashtirishga xizmat qiladi.