O‘ZBEK VA INGLIZ GEORTONIMLARIDA RAMZIY MA’NO VA QADRIYATLAR QATLAMINING IFODALANISHI

Abstract

Geortonimlar (yirik hudud, mintaqa, mamlakat nomlari; onomastik terminologiyada choronym) jamiyatning makon haqidagi tasavvurini ixcham shaklda kodlaydigan lingvistik birliklardandir. Bunday nomlar “xarita belgisi” bo‘lish bilan birga, tarixiy xotira, identitet, siyosiy legitimlik, kollektiv emotsiya, madaniy stereotip va qadriyatlar tizimi bilan qorishib ketadi. Mazkur maqola o‘zbek va ingliz til muhitida geortonimlarning ramziy ma’no hosil qilishi hamda qadriyatlar qatlamini tashishi mexanizmlarini qiyosiy yondashuvda yoritadi. Tadqiqotning nazariy tayanchi sifatida toponimik terminologiyaning xalqaro ta’riflari, endonim-ekzonim farqlari hamda “kritik toponimiya” yondashuvi tanlandi: nomlash amaliyoti ko‘pincha hukmronlik, ijtimoiy kelishuv va ramziy resurslar bilan tutashishi ilmiy adabiyotlarda konseptual tarzda ko‘rsatiladi. Metodologik jihatdan definitsion tahlil, lingvomadaniy interpretatsiya va diskursiy-pragmatik kuzatish birlashtirildi; normativ standartlashtirish doirasidagi ta’rif va mezonlar (endonim, ekzonim, standartlash) tahlilning “tekshiriladigan” poydevori sifatida olindi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, o‘zbek geortonimlarida endonimik me’yor va milliy o‘zlikni ta’kidlash tendensiyasi ramziy ma’no ishlab chiqarishda kuchliroq ko‘rinadi; ingliz tilida esa ekzonimlar tarixiy-institutsional barqarorlik orqali “tanilgan” shakl sifatida qadriyatlar qatlamini tashishda davom etadi. Nomlashdagi bunday farq tarjima, romanizatsiya, ta’lim va ommaviy axborot diskursida turlicha semantik “yo‘qotish” va “orttirish”larni yuzaga keltiradi