O‘ZBEK VA INGLIZ PAREMIOLOGIYASIDA “MEHMONDO‘STLIK” KONSEPTINING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI: KOGNITIV-SEMANTIK VA LINGVOMADANIY TAHLIL
PDF

Keywords

paremiologiya, paremiografiya, mehmondo‘stlik konsepti, hospitality, freym-semantika, lingvomadaniyatshunoslik, madaniy ssenariy, qiyosiy kognitiv tahlil, pragmatika, maqol

How to Cite

O‘ZBEK VA INGLIZ PAREMIOLOGIYASIDA “MEHMONDO‘STLIK” KONSEPTINING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI: KOGNITIV-SEMANTIK VA LINGVOMADANIY TAHLIL. (2026). WORLD OF PHILOLOGY, 5(2), 14-22. https://doi.org/10.70728/phil.v05.i02.002

Abstract

Mazkur maqola o‘zbek va ingliz paremiologiyasida “mehmondo‘stlik/hospitality” konseptining nazariy-metodologik poydevorini asoslash hamda uni tahlil qilishning takrorlanadigan (replikatsiya qilinadigan) tadqiqot dizaynini taklif etishga bag‘ishlanadi. Paremiologiya (maqollarni o‘rganish) va paremiografiya (maqollarni to‘plash va tasniflash) o‘rtasidagi funksional farq, paremiyaning diskursiv ishlatilishi, pragmatik yuk va madaniy ssenariylar (cultural scripts) konseptni ochishdagi asosiy nazariy tayanchlar sifatida ko‘riladi. Metodologik qismda freym-semantika, lingvomadaniyatshunoslik, etnopragmatika va qiyosiy kognitiv tahlil integratsiyasi asosida kodlash (coding) sxemasi ishlab chiqiladi. Empirik “tanlanma korpus” sifatida (i) o‘zbek xalq maqollarining nashr etilgan to‘plami va (ii) mehmon/mehmondo‘stlik haqidagi maqollar jamlangan ochiq manba hamda (iii) ingliz paremiyalari bo‘yicha akademik lug‘at materiallari tanlanib, konseptning “yadro-periferiya” modeli quriladi. Natijalar o‘zbek paremiyalarida mehmonning muqaddasligi, baraka, dasturxon va mezbon mas’uliyati kuchli kodlanganini; ingliz paremiyalarida esa mehmonni “qulaylik” bilan birga “chegara” (vaqt, me’yor, outstay) diskursi muhim o‘rin tutishini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalari tarjima, madaniyatlararo muloqot va xorijiy til ta’limida paremiyalar orqali pragmatik kompetensiyani rivojlantirishga amaliy yo‘naltiriladi

PDF

References

1. Mieder W. Modern paremiology in retrospect and prospect // Paremia. - 1997. - Vol. 6. - P. 399-416.

2. Knowles E. (Ed.). Little Oxford Dictionary of Proverbs. Second Edition. - Oxford: Oxford University Press, 2016.

3. Mirzayev T., Musoqolov A., Sarimsoqov B. O‘zbek xalq maqollari. - Toshkent: “Sharq”, 2005. - 257 b.

4. Mehmon va mehmondo‘stlik haqida maqollar (ochiq paremiografik ro‘yxat). - Elektron manba.

5. Zanca R. “Take! Take! Take!” Host-Guest Relations and All that Food: Uzbek Hospitality Past and Present // Anthropology of East Europe Review. - 2003. - Vol. 21(1). - P. 19-27.

6. Hamm F. Frame Semantics (overview). - Elektron manba (PDF).

7. Wierzbicka A. Cultural Scripts (Natural Semantic Metalanguage approach). - ERIC, PDF.

8. Goddard C., Wierzbicka A. Cultural scripts and intercultural communication. - De Gruyter (online chapter).

9. Najmiddinova M.N. Linguopragmatic analysis of phraseological units and idioms relating to the concept of hospitality in English and Uzbek // Scientific Journal of the Fergana State University. - 2026. - Vol. 31(4). - Article 94

10. Bahramovna, Y. S. (2022). Etymological And Semantic Analysis Of Clothing Names In Different Systemic Languages. Web Of Scientist: International Scientific Research, 83-88.

11. Bahromovna, Y. S. (2021). Thematic Division of Clothing Names in English and Uzbek. European Journal Of Innovation In Nonformal Education, 1(2), 61-62.

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.