Keywords
sinonimiya
omonimiya
sinset
ontologiya
deskriptor
How to Cite
Abstract
Maqolada o‘zbek tilidagi ko‘p ma’nolilik, sinonimiya va omonimiya hodisalarining elektron tezaurusda aks ettirilish tamoyillari hamda ontologiyaning tezaurus tuzishdagi o‘rni tadqiq etiladi. Tadqiqotning maqsadi mazkur semantik hodisalarni sinset darajasida farqlash mezonlarini aniqlash hamda ontologik tuzilma (sinf, xususiyat, misol, munosabat) asosida deskriptorlarni tanlash va tasniflash tamoyillarini ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotda komponent, ideografik, distributiv va onomasiologik-semasiologik tahlil metodlaridan foydalanilgan; material sifatida o‘zbek tilining izohli lug‘ati hamda milliy korpus ma’lumotlaridan 77 ta leksik birlik tanlab olingan. Natijada, polisemiya uchun har bir ma’noning alohida sinset sifatida, omonimiya uchun mustaqil sinsetlar va ular orasidagi giperhavola, sinonimiya uchun esa korpus asosidagi qator shaklidagi ifodalash tamoyili asoslab berilgan; fasetli tasnif (Kasares-Karaulov tizimi)ga asoslangan deskriptor tanlash sxemasi taklif etilgan.References
1. Karaulov Yu.N. Общая и русская идеография. - Москва: Наука, 1976. - 356 c.
2. Apresyan Yu.D. Лексическая семантика: синонимические средства языка. - Москва: Наука, 1974. - 367 c.
3. Kasares X. Введение в современную лексикографию. - Москва: Изд-во иностр. лит., 1958. - 354 c.
4. Cruse D.A. Lexical Semantics. - Cambridge: Cambridge University Press, 1986. - 310 p.
5. Lyons J. Semantics. Vol. 1-2. - Cambridge: Cambridge University Press, 1977.
6. Fellbaum C. (ed.) WordNet: An Electronic Lexical Database. - Cambridge, MA: MIT Press, 1998. - 423 p.
7. Devlin J., Chang M.-W., Lee K., Toutanova K. BERT: Pre-training of Deep Bidirectional Transformers for Language Understanding // Proceedings of NAACL- HLT. - 2019. - P. 4171-4186.
8. Sowa J.F. Knowledge Representation: Logical, Philosophical, and Computational Foundations. - Pacific Grove: Brooks/Cole, 2000. - 594 p.
9. Gruber T.R. A Translation Approach to Portable Ontology Specifications // Knowledge Acquisition. - 1993. - Vol. 5, No. 2. - P. 199-220.
10. Nurmonov A., Ne’matov H., Rasulov R. O‘zbek tilining sistem-struktur tilshunosligi. - Toshkent: O‘qituvchi, 1992. - 288 b.
11. Berdialiyev A. O‘zbek tilida so‘zlararo ma’no munosabatlari. - Toshkent: Fan, 2004. - 176 b.
12. Iskandarova Sh. O‘zbek tili leksikasining semantik-funksional tasnifi. - Toshkent: Fan, 2004. - 214 b.
13. Ermatov I.R. Tilshunoslik terminologiyasida gipero-giponimik va ekvonimik munosabatlar: filol. fan. nomz.... diss. - Toshkent, 2020. - 162 b.
14. Abjalova M. O‘zbek tilida ontologiya yaratish tamoyillari. - Toshkent: Nizomiy nomidagi TDPU, 2019. - 168 b.
15. Xoliyorova G‘. O‘zbek tili elektron tezaurusini modellashtirishning leksikografik tadqiqi: filol. fan. nomz.... diss. - Toshkent, 2021. - 154 b.
16. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. 5 jildlik / A.Madvaliyev tahriri ostida. - Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2006-2008.
17. Dobrov B.V., Lukashevich N.V. Лингвистическая онтология по естественным наукам и технологиям // Научно-техническая информация. Сер. 2. - 2006. - №2. - C. 21-29.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.