Abstract
Ушбу мақола Тошкент вилоятининг XIX-XX аср бошларидаги халқ турар-жой меъморчилик обидаларини ўрганишга бағишланган. Тадқиқотда вилоятнинг Оҳангарон, Пскент, Бўка, Зангиота, Паркент каби туманларида жойлашган ноёб, ёқолиб бораётган уй-жой биноларининг меъморий-бадиий хусусиятлари архив манбалари ва дала тадқиқотлари асосида таҳлил қилинади. Мақолада уйларнинг функционал таркиби (ташқи ва ички ҳовлилар), қурилиш усуллари (маҳаллий хом ашё), меъморий элементлари (қашқарча, айвон, пешайвон ва бошқалар) ва Х.Ш. Пўлатов, В.Н. Манакова каби олимларнинг ишларига таяниб, уларнинг типологияси (оддий, соддалашган, ривожланган) кенг ёритилади. Вилоят халқ уйларининг ўзига хослиги - географик жойлашуви, иқлим, ижтимоий-маданий омиллар таъсирида шаклланганлиги - сақланган обидалар мисолида амалий тарзда тасдиқланади. Тадқиқот натижаси Тошкент вилояти халқ меъморлигини сақлаш, таъмирлаш ва ривожлантириш борасидаги амалий чора-тадбирлар учун илмий асос бўлиши мумкинлигини кўрсатади.References
1. Азимов И.М. Архитектура Узбекистана XVIII - начала XX вв. (традиции и локальные особенности). Автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора архитектурых наук. Москва, 2000.
2. Ахраров И. Древний Ташкент. Ташкент, 1973.
3. Бекназарова, М. Б. (2025). ХIХ-ХХ аср бошларида Тошкент вилояти Облиқ қишлоғининг кам ўрганилган турар-жой бинолари: архив ва дала тадқиқотлари асосида. Oriental Art and Culture, 6(3), 87-95.
4. Буряков Ю.Ф. Историческая топография древних городов Ташкентского оазиса (историко-археологический очерк Чача и Илака). Ташкент, 1975.
5. Буряков Ю.Ф. По древним караванным путям Ташкентского оазиса. Ташкент, 1978. С. 58-65.
6. Буряков Ю.Ф., Касымов М.Р., Ростовцев О.М. Археологические памятники Ташкентской области. Ташкент, 1973.
7. Воронина В.Л. Древняя строительства техника Средней Азии. / Сб. науч. Тр. Архитектурное наследство. № 3. М., 1953. С. 18-21.
8. Воронина В.Л. Народные традиции архитектуры Узбекистана. Гос. Изд. Артитектура и строительство. М., 1951. С. 168.
9. Гражданкина Н.С. Архитектурно-строительные материалы Средней Азии. Ташкент, 1989. С. 208.
10. Денике Б.П. Китай. М., 1935, табл. 55. 69, 72.
11. Досметова З.Ш. Особенности декоративного оформления жилых домов Ташкента XIX-начала XX в. (к изучению локальной архитектурно- художественной школы). Ташкент, 2020.
12. Караев Э. Паспорт Дом Абдуллаева Абдурахмон. Архив ИИ АН РУз. № ИА(м)К21 №1018. 1979.
13. Караев Э. Паспорт Дом Ахунова Латифжана. Архив ИИ АН РУз. № ИА(м)К21 №1018. 1979.
14. Караев Э. Паспорт Дом Мирходжи Аксакала. Архив ИИ АН РУз. № ИА(м)К21 №1018. 1978.
15. Караев Э. Паспорт Дом Хатамова Каримхона. Архив ИИ АН РУз. № ИА(м)К21 №1018/1. 1979 г.
16. Караев Э. Паспорт Казийхана (канцелярия судьи) в Каракитае. Архив ИИ АН РУз. № ИА(м)К21 №1018/2. 1979.
17. Лавров В. Жилищная архитектура среднеазиатского города // Архитектура СССР. 1934, № 8. Ташкент, 1934. С. 40-47.
18. Манакова В.Н. О планировочной структуре традиционного жилища Ташкента / Вопросы теории и истории архитектуры узбекистана. ТашПИ. Ташкент, 1977. С. 13-20.
19. Манакова В.Н. Художественная культура народного жилища Узбекистана (Ташкент XIX-XX вв.). Мздательство литературы и искусства им. Гафура Гуляма. Ташкент, 1989. С. 184.
20. Массон М.Е. Ахангеран. Археолого-топографический очерк. Издательство Академии Наук Уз ССР. Ташкент, 1953.
21. Массон М.Е. Прошлое Ташкента (Археолого-топографический и историко-архитектурный очерк) // Ж. Известия АН Уз. №2. 1954. С. 50-56.
22. Назилов Д.А. Зодчество горных районов Средней Азии. Ташкент, 1999.
23. Писарчик А.К. Народная архитектура Самарканда XIX-XX вв. Душанде, 1975. С. 139.
24. Пулатов Х.Ш. Архитектурно-планировочная структура Старого Ташкента (конец XIX- начала XX вв.). Автореф. Дис. канд. Архитектуры. Ташкент, 1994. С. 24.
25. Пулатов Х.Ш. Паспорт Жилой дом Сафохон Хашимова. Архив ИИ АН РУз. № ИА(м)П88 №874/7. 1971. С. 3.
26. Пулатов Х.Ш. Планировочная структура жилых домов ташкентской области. // Строительство и архитектура Узбекистана. №9. Ташкент, 1971. С.17- 19.
27. Ремпель Л.И. Далекое и близкое. Ташкент, 1982. С. 280.
28. Филанович М.И. Ташкент Зарождение и развитие города и городской культуры. Ташкент, 1983.
29. Шишкин В.А. Города Узбекистана (Самарканд, Бухара, Ташкент). Фан. Ташкент, 1943. С. 58.
30. Шишкин В.А. О названиях ташкентских махаля. // Бюллетени Ташкентского Новогородского Исполкома. № 4-5. 1925. С. 34-40.
31. Юсупова, М. А. (2000). Бухарская школа зодчества XV-XVII вв.(особенности и динамика развития).
32. Юсупова, М. А. (2004). Актуальные проблемы реставрации памятников архитектуры Узбекистана. In Международная научно практическая конференция “Проблемы реставрации и использования памятников архитектуры Узбекистана”. Самарканд (pp. 33-35).
33. Yusupova, M. (1997). L’évolution architecturale des couvents soufis à l’époque timouride et post-timouride. Cahiers d’Asie centrale, (3/4), 229-250.
34. Abbasova-YUsupova, M. A. (2022). Buharskaya shkola zodchestva XV- XVII vv.(osobennosti i dinamika razvitiya).
35. Beknazarova, M. (2025). Toshkent viloyatidagi fuqaro me’morchiligi (an’anaviy xalq turar-joy binolari misolida). International scientific journal of media and communications in Central Asia.
36. Baurjanovna, B. M. (2024). Qadimiy karvon yo ‘lida joylashgan XIX-XX asr boshiga oid turar-joy binolari: tarixiy meros sifatidagi ahamiyati (Ohangaron tumani misolida). Science and innovation, 3(Special Issue 32), 132-136.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.