Keywords
chiltan
yetti momo
beshik
uyqu
farzand
kulti
pilik
ilon po‘sti
moma havo
homiy momo
chaqaloq.
How to Cite
Abstract
Ushbu maqolada Surxon vohasi aholisining oilaviy-maishiy hayotida muhim o‘rin tutgan, farzand dunyoga kelishi hamda uning dastlabki chillasini o‘tkazish bilan bog‘liq bo‘lgan an’anaviy marosimlar tizimi tadqiq etilgan. Xususan, chaqaloqni g‘ayritabiiy kuchlardan himoya qilishga qaratilgan «chiltan piri», «yetti momani yo‘qlash» kabi marosimlarning o‘tkazilish tartibi hamda «ilon po‘stini tutatish», homiy momalarga sig‘inish (Moma qildi) kabi qadimiy magik irim-sirimlar tahlil qilingan. Maqolada Surxon vohasining turli tumanlarida (masalan, Boysun, Sherobod, Denov kabi tog‘li va voha hududlarida) bu marosimlarning lokal xususiyatlari, ularning o‘ziga xos farqlari va o‘xshashliklari hududiy marosim folklori namunalari asosida ochib berilgan. Tadqiqot voha xalqining sinksretik dunyoqarashini va qadimiy animistik ishonchlarining bugungi kungacha saqlanib qolgan invariantlarini ko‘rsatib beradi. Ushbu marosimlar Surxon vohasida marosim foklori bilan birga udum sifatida hamma tumanlarda turlicha bajarilgani haqida ochiqlangan.References
1. Ashirov A. O‘zbek xalqining qadimiy e’tiqod va marosimlari. – Toshkent: Alisher Navoiy nomidagi O‘zbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2007.-280 b.
2. Bo‘riyev O. O‘zbek oilasi tarixidan. – Toshkent: O‘zbekiston, 2012.–184b.
3. Jorayev M. O‘zbek mifologiyasi va folklori masalalari.–Toshkent: Fan,2004. – 190 b.
4. Murtazoyeva R. O‘zbekistonda oila tarixi: an’anaviylik va zamonaviylik (tarixiy-etnologik tadqiqot). – Toshkent: Universitet, 2018. – 312 b.
5. Jo‘rayev M. O‘zbek marosim folklori janrlar silsilasi. – Toshkent: Fan, 2001. – 216 b.
6. Jahongirov G. O‘zbek bolalar folklori. – Toshkent: O‘qituvchi, 1975. – 144b.
7. Safarov O. O‘zbek bolalar poetik folklori. – Toshkent: Fan, 1985. – 160 b.
8. Choriev T. Surxon vohasi aholisining oilaviy marosimlari va ularning transformatsiyasi. – Toshkent: Adib, 2012. – 164 b.
9. Joʻrayev M., Eshonqulov J. Folklorshunoslikka kirish. – Toshkent: Barkamol fayz media, 2017. (Oʻzbek xalq mifologiyasi va marosim folklori nazariyasi uchun).
10. Xakimov O. B. Surxondaryo folklor ijrochilik sanʼatida qoʻshiq janri // Educational Research in Universal Sciences. – 2022.
11. Toshmatov U. Oʻzbekiston nomoddiy madaniy merosi. – Toshkent: Gʻafur Gʻulom, 2015. (Surxon vohasidagi urf-odatlar va marosimlarning tavsifi).
12. Mamatqulova M. Surxon vohasi bolalar folklorining oʻziga xos lokal belgilari // Ilmiy jurnallar va konferensiyalar materiallari, 2023. (Beshik davri va bolalik bilan bogʻliq rituallar tahlili).